حروف الفبا: ظ

9186 – ظن

(کلیات حقوق) شک حالتی است نفسانی و متساوی الطرفین (دو به شک!) اگر یکطرف بچربد ولی به یقین نرسد ظن (=گمان) است. حافظ این نکته را خوب بیان کرده است:در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز هر کسی بر حسب فکر گمانی داردظن دو گونه است: ۱) آنکه به صورت اطمینان درآید (= […]

9185 – ظلمه

۱) آنان که مانع وصول حقوران به حقوق خود باشند. ۲) کسانی که مقامی از مقامات رسمی را بی اذن شرع تصدی کنند (رک. جائر). منابع: تهذیب اللغه 14/387. ترمینولوژی حقوق. جامع الشتات ۱۲۷. دلائل الاحكام ۱۹۲. حدائق ۲۴/۴

9184 – ظلامه

۱) دعوی که در دادگاه طرح کنند. و نیز آنچه که به ستم ستده باشند؛ رد مظالم در این معنی است. ۲) در اصطلاحات مستوفیان عهد مغول به عریضه‌هایی گفته‌اند که حکایت از وصول خسارات عمومی به مردم ناحیه‌ای داشت مانند سیل، زلزله و آفات کشاورزی و مانند اینها؛ در آن عریضه‌ها از دولت استمداد […]

9183 – ظل الله

وصفی است که در برخی احادیث به سلطان عادل (نه جائر) داده شده است. ابن اثیر در نهایه آورده است: السلطان ظل الله فی الارض (رک. جائر). منابع: نهایه ابن اثیر، نهایه 3/16. یادداشت‌های قزوینی 3/190. مرصاد العباد ۴۱۱. سلوک الملوک ۳-۲. دیوان سنائی ۱/۵۴۸

9182 – ظریف

نام یکی از صحابه ائمه (ع) است که مجموعه‌ای جزائی از کتاب علی (ع) گرد آورد. گفته شده است که امام رضا (ع) آن را تایید کرد. ظاهراً نسخه خطی آن نزد مولف جواهر الکلام بود که موارد بسیار از آن نقل کرده است. در الذریعه نام کتاب ظریف نیامده است، هکذا کتاب اعیان الشیعه. […]

9181 – ظاهری

(فقه) نام مکتبی است افراطی و قشری که احمد حنبل و داود ظاهری اصفهانی (وفات ۲۷۰ هـ) پیشوای آن هستند؛ به ظاهر الفاظ نصوص متکی‌اند و از اعمال نظر خودداری می‌کنند. اعتقاد به موارد سکوت قانون (= ما لا نص فیه) ندارند. این مکتب در خاورمیانه پدید آمد و در اسپانیا شگفته شد. ابن حزم […]

9180 –  ظاهر مامون

(فقه) یعنی ظاهر قول یا فعلی که اطمینان‌بخش باشد مانند اطمینان بیمار به دستور پزشک و اعتماد شاگرد به سخن استادی که تبحر او مسلم باشد. نظر کارشناس از مصادیق ظاهر مامون است. قضات می‌توانند به هر ظاهر مامون اعتماد کنند. روایت امامیه هم پشتوانه آن است. منابع: دائرة المعارف علوم اسلامی 263-878. الدرر النجفیه […]

9179 –  ظاهر الروایه

(فقه) در فقه حنفی نام مجموع شش تالیف محمد بن حسن شیبانی شاگرد ابوحنیفه است به اسامی: ۱) مبسوط ۲) الجامع الکبیر ۳) الجامع الصغیر ۴) الزیادات ۵) السیر الصغیر ۶) السیر الکبیر. وجه ظهور این است که مسائل آنها به وسیله ثقات، مدون شده است. حاکم شهید (وفات ۳۳۴ هـ) همه آن کتب را […]

9178 –  ظاهر

به فارسی پیدایی است. رویاروی باطن به کار می‌رود: الظاهر عنوان الباطن. نیز ضد خفاء است. وقتی که می‌گویند: ظاهراً چنین به نظر می‌رسد مقصود همین معنی است. در لسان اهل ادب آشکاره، نمونش، آشکارا، برون سو گفته شده است. منابع: دائرة المعارف علوم اسلامی ۵۶۲-8۷۵. دانشنامه حقوقی ۱/۶۸۶-4۹۴ و جلد ۲/343-۴۳7. جلد 3/231/1 و […]

9177 – ظالم

(فقه) مترادف جائر است (رک. واژه جائر). منبع: احکام السلطانیه ۷۵