حرج بر وزن فرج و کرج تنگنا اتس. مولوی گوید:
تا نیفتی چون فرج اندر حرج صبر کن! کالصبر مفتاح الفرج
از قواعد عام و کثیر الفائده اسلامی است که مصرح در قرآن کریم است:
1) ما جعل الله علیکم فی الدین من حرج
2) یرید الله بکم الیسر و لایرید بکم العسر
و در حدیث رفع آمده است: «رفع… مالا یطیقون» این قاعده را در فقه قاعده عسر و حرج (= حرج منفی) هم گویند. بین حرج و ضرر عموم و خصوص من وجه است پس قاعده لاضرر را نباید با قاعده لاحرج خلط کرد: ضرر بی مشقت و حرج فراوان است. نتیجه اجرای قاعده لاحرج اباحه است و نتیجه اجرا لاضرر، منع است. تمام رخص به لاحرج بازمیگردند. (عوائد الایام 67. ابن نجیم، الاشباه و النظائر 75). در تعارض لاحرج با احتیاط عقلی در اطراف علم اجمالی، قاعده لاحرج اعمال میشود. (رک. عسر و حرج)
منابع: نهایه ابن اثیر 1/361-362. جواهر 3/406/4-14 و 445/16 به بعد و 543 و جلد 5/416/29 تا 32 و جلد 6/101/21. عوائد الایام 22- 57- 61- 62- 64- 66- 67. عناوین 89- 90- 93- 96. مکاسب 58. منیه الطالب 2/224/226. میرزا حسن بجنوردی، القواعد الفقهیه 1/209-212- 214- 216- 217. الموافقات 1/87-117-118-205- 209 تا 216-231-232. الزواجر 1/65