(فقه، اصول فقه) در پی تلاش ذهن در حل مجهول، نظری که داده میشود آن را رای گویند که از مظاهر اجتهاد (= اجتهاد رای) بود. رای پیش از شناخت قیاسanalogy در صدر اسلام زبانزد مردمان شد که هنوز سخن از قیاس مطرح نبود. به هر حال رای و قیاس اصطلاحی یکی نیست. طرفداران رای را آرائیون» خواندهاند که ما ذیل کلمه آرائیون به شرح سخن گفتهایم. رای مدتها قبل از ابوحنیفه متداول بود.
در آیین دادرسی عصر حاضر تصمیم قاضی است در فصل خصومات.
منابع: نهایه ابن اثیر ۲/۱۷۹. مجمع البحرین ۳۰. ترمینولوژی حقوق. دانشنامه حقوقی 2/514/115 و جلد 3/162-223-224-226-227-229 و جلد ۴/۳۵۱. جواهر 3/509/16. المعتمد بصری ۲/7۳۴ تا 7۳۶. ابن خلدون 2/904-605-908-909. فیض الاسلام، شرح نهج البلاغه 62-65. مکتبهای حقوقی ۱۷۴. حقوق اسلام ۱۲۴. فهرست ابن ندیم ۳۰۱–۳۷۵. وافی 1/49-58-59 و جلد ۳/۷۴. کفایه بغدادی ۱/۲۶۲. حکیم، الاصول العامه ۳۰۶. اعلام الموقعین ۱/۴۹–۵۶–۶۷–۷۸–2۸۵. عده الاصول 276-278. شاطبی، الموافقات 3/224. مبسوط سرخسی ۱۶/۶۸. ابن رشد، المقدمات ۲۵. قوانین الاصول ۲/۷۲. قوامع الفضول ۵۲۱. قاضی ابویوسف، الخراج ۲۴